मुर्राह म्हशीच्या संगोपनामुळे घरपोच लाखोंचा नफा! जाणून घ्या संपूर्ण माहिती
मुर्राह म्हैस ही भारतातील सर्वाधिक दूध देणाऱ्या आणि लोकप्रिय म्हशींच्या जातींपैकी एक आहे. ती मुख्यतः हरियाणा, पंजाब, उत्तर प्रदेश आणि राजस्थानमध्ये आढळते. उत्तम दूध उत्पादन आणि गुणवत्तेमुळे मुर्राह म्हैस इतर म्हशींपेक्षा वेगळी ठरते. योग्य व्यवस्थापन केल्यास मुर्राह म्हशींच्या संगोपनातून लाखोंचा नफा मिळू शकतो. चला तर मग, मुर्राह म्हशीचे पालन कसे करावे आणि त्यातून किती कमाई होऊ शकते, हे जाणून घेऊया.
मुर्राह म्हशीची ओळख
मुर्राह म्हशीचे शरीर काळे, मजबूत आणि आकर्षक असते. तिची शिंगे लहान व वक्र असतात. मुर्राह म्हशीच्या नराचे वजन 500 ते 600 किलो असते, तर मादीचे वजन 300 ते 400 किलोच्या दरम्यान असते.
➜ दुग्ध उत्पादन: मुर्राह म्हैस दररोज 12 ते 18 लिटर दूध देते.
➜ दुधातील फॅटचे प्रमाण: मुर्राह म्हशीच्या दुधात 7-8% फॅट असते, त्यामुळे दुधाला जास्त बाजारभाव मिळतो.
➜ आयुर्मान: योग्य संगोपन केल्यास मुर्राह म्हैस 18-20 वर्षांपर्यंत जगते.
मुर्राह म्हैस पाळण्याचे फायदे
➜ उच्च दुग्ध उत्पादन: मुर्राह म्हैस एका स्तनपान कालावधीत 3000-4000 लिटर दूध देते.
➜ उत्तम दूध गुणवत्ता: जास्त फॅट असल्याने दूध तुपासाठी आणि डेअरी उत्पादनांसाठी अधिक फायदेशीर ठरते.
➜ अनुकूलता: ही म्हैस थंड आणि गरम हवामानात तग धरू शकते, त्यामुळे ती संपूर्ण भारतात सहज पालन करता येते.
➜ कमी आजारपण: इतर जातींच्या तुलनेत मुर्राह म्हशींना कमी आजार होतात, त्यामुळे औषधांचा खर्चही कमी येतो.
मुर्राह म्हशीसाठी योग्य व्यवस्थापन
➜ शेड व्यवस्थापन:
✔ हवेशीर आणि कोरडे शेड तयार करावे.
✔ उन्हाळ्यात पंखे आणि धुके फवारणी प्रणाली (Mist System) वापरावी.
✔ पावसाळ्यात शेड गळतीमुक्त ठेवावी.
➜ आहार आणि पोषण:
✔ हिरवा चारा (लसूणघास, ज्वारी, मका) आणि कोरडा चारा (भुसा, कडब्या) आवश्यक आहे.
✔ मिनरल मिक्स आणि वड्या द्याव्यात, यामुळे दूध उत्पादन वाढते.
✔ दररोज 50-60 लिटर पाणी पाजावे.
➜ आरोग्य व्यवस्थापन:
✔ नियमित लसीकरण आणि डास-कीटक नियंत्रण करावे.
✔ 6 महिन्यांनी गर्भधारणा तपासणी करावी.
✔ दुग्ध उत्पादन वाढवण्यासाठी पशुवैद्यकीय सल्ला घ्यावा.
मुर्राह म्हशीपासून कमाई कशी होते?
➜ प्रारंभिक खर्च:
✔ 150000 ते 200000 रुपये (प्रत्येकी एका मुर्राह म्हशीसाठी)
➜ दरमहा उत्पन्न:
✔ एका मुर्राह म्हशीकडून दररोज 12-18 लिटर दूध मिळते.
✔ 1 लिटर दूधाची किंमत ₹70-₹90 पर्यंत असते.
✔ जर एका म्हशीकडून 15 लिटर दूध दररोज मिळाले, तर महिन्याला ₹40,000 ते ₹50,000 सहज कमावता येतात.
➜ अतिरिक्त नफा:
✔ वासरांची विक्री केल्यास 10,000 ते 25,000 रुपये अतिरिक्त उत्पन्न मिळते.
✔ शेणखत विक्री करून अधिक उत्पन्न मिळवता येते.
मुर्राह म्हशीचे पालन फायदेशीर का आहे?
➜ कमी गुंतवणुकीत मोठा नफा मिळतो.
➜ दूधाचा दर्जा उत्कृष्ट असल्याने जास्त बाजारभाव मिळतो.
➜ थेट ग्राहकांना दूध विकून अधिक नफा कमावता येतो.
➜ डेअरी व्यवसाय सुरू करण्यासाठी ही सर्वोत्तम म्हैस आहे.
कृषी योजना कडून महत्वाची टीप –
मुर्राह म्हशीच्या संगोपनातून उत्तम नफा मिळू शकतो. योग्य व्यवस्थापन, आहार आणि बाजारपेठेची माहिती घेतल्यास प्रत्येक शेतकरी लाखोंची कमाई करू शकतो. जर तुम्ही दूध उत्पादन व्यवसायात उतरू इच्छित असाल, तर मुर्राह म्हैस पालन हा एक फायदेशीर आणि सुरक्षित पर्याय आहे.